6 จุดเสี่ยงทางภาษีที่ธุรกิจควรตรวจในปี 2569

ระบบวิเคราะห์ความเสี่ยงสำคัญกับธุรกิจอย่างไร

รายงานประจำปีของกรมสรรพากรระบุว่ามีการใช้ Data Analytics กับข้อมูลภายในและภายนอกเพื่อวิเคราะห์ความเสี่ยงและจัดกลุ่มผู้ประกอบการ ขณะที่ข่าวการประชุม SGATAR ระบุถึงการนำเสนอหัวข้อ Artificial Intelligence (AI) in Tax Administration เพื่อพัฒนาการบริหารจัดเก็บภาษีของไทย ประเด็นสำคัญสำหรับเจ้าของธุรกิจจึงไม่ใช่การพยายามเดาว่า “AI มองอะไร” แต่คือทำให้ข้อมูลชุดเดียวกันเล่าเรื่องธุรกิจได้ตรงกัน

ข้อมูลที่ควรสอดคล้องกัน ได้แก่ ยอดขายในบัญชี รายการเดินบัญชี ใบกำกับภาษี รายการภาษีมูลค่าเพิ่ม ภาษีหัก ณ ที่จ่าย ยอดรับจากแพลตฟอร์ม สินค้าคงเหลือ ทรัพย์สิน เงินกู้ยืม และเอกสารของบริษัท หากยอดหรือคำอธิบายต่างกัน ธุรกิจควรหาสาเหตุและเก็บหลักฐานไว้ ไม่ควรรอจนได้รับหนังสือสอบถาม

6 จุดเสี่ยงที่ควรตรวจให้ครบ

1. รับ–จ่ายเงินสดเป็นหลัก แต่หลักฐานตามเส้นทางเงินไม่ครบ

การใช้เงินสดไม่ใช่ความผิด และไม่พบกฎที่ระบุว่าธุรกิจต้องมีบัญชีธนาคารจึงจะจัดทำงบการเงินได้ แต่เงินสดที่ไม่มีหลักฐานต่อเนื่องทำให้พิสูจน์ยอดขาย ค่าใช้จ่าย และยอดเงินคงเหลือได้ยาก โดยเฉพาะเมื่อยอดขายจาก POS ใบเสร็จ รายงานประจำวัน ภ.พ.30 หรือรายการซื้อไม่สอดคล้องกัน

ธุรกิจควรจัดทำสมุดเงินสดหรือรายงานรับ–จ่ายประจำวัน ตรวจนับเงินสดปลายวัน เก็บใบเสร็จและเอกสารประกอบ และแยกเงินส่วนตัวออกจากเงินกิจการ หากนำเงินสดเข้าธนาคารภายหลัง ควรเชื่อมยอดฝากกับวันที่และแหล่งที่มาของยอดขายได้

2. มีเงินให้กรรมการหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องจำนวนมาก แต่ไม่มีเงื่อนไขชัดเจน

ยอดเงินให้กู้ยืมกรรมการที่สูงไม่ใช่หลักฐานว่าบริษัทจ่ายกำไรแฝงเป็นเงินปันผลโดยอัตโนมัติ และการมีกำไรสะสมก็ไม่ได้เปลี่ยนเงินกู้ให้เป็นเงินปันผลทันที สิ่งที่ควรตรวจคือมีสัญญา มติหรือการอนุมัติ หลักฐานจ่ายเงินจริง กำหนดชำระคืน การรับชำระ และเหตุผลทางธุรกิจครบหรือไม่

ตามมาตรา 65 ทวิ (4) หากนิติบุคคลให้กู้ยืมโดยไม่มีค่าตอบแทนหรือคิดค่าตอบแทนต่ำกว่าราคาตลาดโดยไม่มีเหตุอันสมควร เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินดอกเบี้ยตามราคาตลาดได้ แนวคำพิพากษาที่เผยแพร่โดยกรมสรรพากรก็สะท้อนว่าต้องพิจารณาแหล่งเงิน ต้นทุนดอกเบี้ย และข้อเท็จจริงของธุรกรรม ไม่ใช่ดูเฉพาะยอดคงเหลือในงบ

หากธุรกรรมมีเจตนาเป็นการจ่ายเงินปันผลจริง ควรดำเนินการตามขั้นตอนของบริษัทและภาษีที่เกี่ยวข้องให้ถูกต้อง ไม่ควรบันทึกเป็นเงินกู้เพื่อให้รูปแบบต่างจากข้อเท็จจริง

3. บริษัทซื้อหรือใช้ทรัพย์สิน แต่บัญชีไม่สะท้อนว่าใครเป็นเจ้าของ

รถ ที่ดิน อาคาร เครื่องจักร และอุปกรณ์มูลค่าสูงควรเชื่อมโยงได้ตั้งแต่ใบเสนอราคา สัญญาซื้อขาย หลักฐานชำระเงิน การจดทะเบียนกรรมสิทธิ์ ทะเบียนทรัพย์สิน ค่าเสื่อมราคา ไปจนถึงค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 กำหนดให้บัญชีแสดงผลการดำเนินงานและฐานะการเงินตามความเป็นจริง พร้อมเอกสารประกอบที่ถูกต้องครบถ้วน

หากกรรมการเป็นเจ้าของทรัพย์สินแต่บริษัทเป็นผู้ใช้ ต้องมีเอกสารอธิบายสิทธิการใช้ ค่าเช่า ค่าใช้จ่าย และผู้รับภาระอย่างเหมาะสม หากบริษัทเป็นเจ้าของแต่ไม่พบทรัพย์สินในบัญชี ควรตรวจว่าเกิดจากลงบัญชีผิดประเภท ตกหล่น หรือมีธุรกรรมอื่นที่ยังไม่บันทึก

4. มีการเปลี่ยนผู้ถือหุ้นหรือโอนหุ้น แต่เอกสารและภาษีไม่ครบ

ไม่ควรใช้ตัวเลข “เปลี่ยนเกิน 50%” เป็นเกณฑ์สรุปความเสี่ยงทั่วไป สิ่งที่ต้องตรวจคือเหตุของการเปลี่ยนผู้ถือหุ้น จำนวนหุ้น ราคาหรือมูลค่าที่ใช้ เอกสารการโอน ทะเบียนผู้ถือหุ้น หลักฐานรับ–จ่าย และการอนุมัติที่เกี่ยวข้องตรงกันหรือไม่

สำหรับตราสารโอนหุ้น บัญชีอัตราอากรแสตมป์กำหนดอากร 1 บาทต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท โดยคำนวณจากราคาหุ้นที่ชำระแล้วหรือราคาในตราสาร แล้วแต่จำนวนใดมากกว่า และระบุผู้โอนเป็นผู้มีหน้าที่เสียอากร ส่วนภาษีเงินได้ต้องดูข้อเท็จจริง: การขายอาจทำให้ผู้โอนมีผลประโยชน์จากการโอนหุ้นเกินต้นทุน ขณะที่การให้โดยเสน่หาอาจมีผลทางภาษีต่อผู้รับในบางกรณี จึงไม่ควรสรุปว่าผู้รับโอนมีรายได้ทุกครั้ง

5. ขาดทุนต่อเนื่อง แต่เงินสด ทรัพย์สิน หรือกิจกรรมธุรกิจยังเติบโต

ไม่พบประกาศทางการที่กำหนดว่า “ขาดทุนเกิน 3 ปี” แล้วจะถูกตรวจโดยอัตโนมัติ ธุรกิจสามารถขาดทุนได้จากการเริ่มกิจการ การลงทุน การแข่งขัน ต้นทุนสูง เหตุการณ์เฉพาะ หรือวงจรของอุตสาหกรรม แต่ต้องอธิบายตัวเลขได้

จุดที่ควรทบทวนคือเหตุใดยอดขายเพิ่มแต่ขาดทุนหนัก เหตุใดขาดทุนต่อเนื่องแต่ยังมีเงินลงทุนหรือทรัพย์สินเพิ่ม ใครเป็นผู้เติมสภาพคล่อง เงินที่กรรมการนำเข้าบริษัทบันทึกอย่างไร และต้นทุนหรือสินค้าคงเหลือสอดคล้องกับกิจกรรมจริงหรือไม่ คำอธิบายควรมีเอกสารรองรับ ไม่ใช่เพียงคำบอกเล่า

6. ข้อมูลในบัญชีไม่ตรงกับข้อมูลจากธนาคาร แพลตฟอร์ม หรือคู่ค้า

ประมวลรัษฎากรมาตรา 3 สัตตรสกำหนดให้สถาบันการเงิน สถาบันการเงินของรัฐ และผู้ให้บริการเงินอิเล็กทรอนิกส์รายงานข้อมูลบุคคลที่มีธุรกรรมลักษณะเฉพาะ ได้แก่ ฝากหรือรับโอนรวมทุกบัญชีตั้งแต่ 3,000 ครั้งต่อปี หรือ 400 ครั้งขึ้นไปพร้อมยอดรวมตั้งแต่ 2 ล้านบาทขึ้นไป การเข้าเงื่อนไขรายงานไม่ได้แปลว่ารายรับทั้งหมดเป็นรายได้หรือว่าผู้เสียภาษีทำผิด แต่ทำให้การแยกยอดขาย เงินกู้ เงินทุน เงินโอนระหว่างบัญชี และรายการส่วนตัวมีความสำคัญมากขึ้น

นอกจากนี้ อิเล็กทรอนิกส์แพลตฟอร์มที่เข้าเกณฑ์ตามประกาศมีหน้าที่จัดทำและนำส่งบัญชีพิเศษที่แสดงข้อมูลรายรับซึ่งได้รับจากผู้ประกอบการ โดยหน้าข้อมูลของกรมสรรพากรระบุถึงแพลตฟอร์มที่จดทะเบียนในประเทศไทยและมีรายได้จากกิจการในรอบบัญชีมากกว่า 1,000 ล้านบาท กติกานี้ใช้กับรอบบัญชีที่เริ่มตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2567 เป็นต้นไป

ธุรกิจจึงควรกระทบยอดรายได้ตามช่องทางขายกับบัญชีธนาคาร รายงานแพลตฟอร์ม ใบกำกับภาษี และแบบภาษีเป็นประจำ พร้อมบันทึกรายการที่ไม่ใช่ยอดขายอย่างมีหลักฐาน

เช็กลิสต์ตรวจสุขภาพบัญชีและภาษีก่อนปิดงบ

• กระทบยอดบัญชีธนาคารทุกบัญชีกับบัญชีแยกประเภท และตามหายอดค้างทุกเดือน

• เชื่อมยอดเงินสดกับใบเสร็จ รายงานขาย รายงาน POS และการนำฝากธนาคาร

• แยกเงินส่วนตัว เงินทุน เงินกู้ และรายได้ของกิจการออกจากกัน

• ตรวจยอดลูกหนี้หรือเงินให้กู้กรรมการ พร้อมสัญญา ดอกเบี้ย การอนุมัติ และการชำระคืน

• ตรวจทะเบียนทรัพย์สินกับใบซื้อ หลักฐานชำระเงิน กรรมสิทธิ์ และค่าเสื่อมราคา

• ตรวจการเปลี่ยนผู้ถือหุ้นกับตราสารโอนหุ้น ทะเบียนผู้ถือหุ้น หลักฐานราคาและอากรแสตมป์

• อธิบายผลขาดทุนด้วยข้อมูลยอดขาย ต้นทุน สินค้าคงเหลือ กระแสเงินสด และเหตุการณ์ของธุรกิจ

• กระทบยอดรายงานแพลตฟอร์มกับยอดขาย ยอดคืนสินค้า ค่าธรรมเนียม และเงินรับสุทธิ

• ตรวจยอด ภ.พ.30 ภ.ง.ด.1 ภ.ง.ด.3 ภ.ง.ด.53 และแบบภาษีอื่นกับบัญชีที่เกี่ยวข้อง

• จัดทำรายการประเด็นค้าง ผู้รับผิดชอบ หลักฐานที่ขาด และวันที่ต้องแก้ไขให้เสร็จ

หากพบข้อมูลไม่ตรง ควรทำอย่างไร

เริ่มจากเก็บข้อเท็จจริงและหาสาเหตุ อย่าแก้ตัวเลขเพียงเพื่อให้ยอดเท่ากัน จากนั้นประเมินว่าความต่างเป็นเรื่องเวลา การจัดประเภท เอกสารตกหล่น รายการส่วนตัว หรือการยื่นภาษีไม่ครบ หากกระทบแบบภาษีหรืองบการเงินที่ยื่นแล้ว ควรให้ผู้ทำบัญชี ผู้สอบบัญชี หรือที่ปรึกษาภาษีพิจารณาวิธีแก้ไขตามข้อเท็จจริงก่อนดำเนินการ

การเตรียมตารางกระทบยอด สัญญา ใบเสร็จ รายการเดินบัญชี รายงานแพลตฟอร์ม ทะเบียนทรัพย์สิน และเอกสารบริษัทให้ค้นหาได้ จะช่วยตอบคำถามได้เร็วและลดความสับสน แต่ไม่สามารถรับประกันว่าจะไม่ถูกตรวจหรือว่าหน่วยงานจะยอมรับรายการทุกกรณี

คำถามที่พบบ่อย

พบหนึ่งใน 6 ข้อ แปลว่าธุรกิจทำผิดภาษีหรือไม่

ไม่แปลว่าทำผิดโดยอัตโนมัติ แต่เป็นสัญญาณให้ตรวจความครบถ้วน ความสมเหตุสมผล และหลักฐานของรายการ หากอธิบายได้และเอกสารตรงกับข้อเท็จจริง ความเสี่ยงของการสื่อสารคลาดเคลื่อนย่อมลดลง

ขาดทุน 3 ปีติดจะถูกตรวจแน่นอนหรือไม่

ไม่พบเกณฑ์ทางการทั่วไปที่ประกาศว่าขาดทุน 3 ปีแล้วถูกตรวจอัตโนมัติ อย่างไรก็ตาม ขาดทุนต่อเนื่องควรมีคำอธิบายที่สอดคล้องกับเงินสด เงินทุน สินทรัพย์ ต้นทุน และกิจกรรมจริง

เปลี่ยนผู้ถือหุ้นเกิน 50% ทำให้ผู้รับโอนมีรายได้หรือไม่

ไม่สามารถสรุปจากเปอร์เซ็นต์เพียงอย่างเดียว ต้องแยกว่าเป็นการขาย การให้ หรือธุรกรรมรูปแบบอื่น ใครเป็นผู้รับผลประโยชน์ ราคาหรือมูลค่าเท่าใด และมีภาษีหรืออากรใดเกี่ยวข้อง

ธนาคารส่งข้อมูลทุกยอดให้กรมสรรพากรหรือไม่

มาตรา 3 สัตตรสกำหนดหน้าที่รายงานเฉพาะบุคคลที่มีธุรกรรมลักษณะเฉพาะตามจำนวนครั้งและยอดรวมที่กฎหมายกำหนด ไม่ควรตีความว่าทุกยอดที่รายงานเป็นรายได้ และไม่ควรรอให้ถึงเกณฑ์จึงค่อยทำบัญชีให้ถูกต้อง

ให้ Tax Point ช่วยตรวจความสอดคล้องก่อนปิดงบ

หากไม่แน่ใจว่ายอดขาย เงินสด เงินกู้กรรมการ ทรัพย์สิน การเปลี่ยนผู้ถือหุ้น หรือข้อมูลแพลตฟอร์มสัมพันธ์กับบัญชีและแบบภาษีอย่างไร Tax Point เชียงรายพร้อมช่วยทบทวนเอกสารและอธิบายประเด็นเบื้องต้นตามข้อมูลจริงของธุรกิจ การให้คำแนะนำขึ้นอยู่กับเอกสารและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจหรือการพิจารณาของหน่วยงานรัฐ

โทร. 098-538-2514 เพื่อสอบถามการปรึกษาเบื้องต้นฟรี

แหล่งอ้างอิง

• กรมสรรพากร — รายงานประจำปี 2562 — รองรับข้อเท็จจริงเรื่องการนำข้อมูลภายในและภายนอกมาใช้กับ Big Data และ Data Analytics เพื่อวิเคราะห์ความเสี่ยงและจัดกลุ่มผู้ประกอบการ

• กรมสรรพากร — การประชุม SGATAR ครั้งที่ 54 และหัวข้อ AI in Tax Administration — รองรับข้อเท็จจริงว่ากรมสรรพากรนำเสนอแนวทางประยุกต์ AI ในงานบริหารจัดเก็บภาษีของไทย

• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า — พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 — รองรับหน้าที่จัดทำบัญชีให้แสดงฐานะตามความเป็นจริง มีเอกสารประกอบครบ และเก็บรักษาเอกสาร

• กรมสรรพากร — เงื่อนไขการคำนวณกำไรสุทธิตามมาตรา 65 ทวิ — รองรับอำนาจประเมินค่าตอบแทนหรือดอกเบี้ยตามราคาตลาดเมื่อให้กู้โดยไม่มีค่าตอบแทนหรือต่ำกว่าตลาดโดยไม่มีเหตุอันสมควร

• กรมสรรพากร — คำพิพากษาฎีกาที่ 5568/2548 เรื่องเงินกู้ยืม — ตัวอย่างการพิจารณาเงินให้กู้กรรมการ แหล่งเงิน ต้นทุนดอกเบี้ย และดอกเบี้ยตามราคาตลาด

• กรมสรรพากร — บัญชีอัตราอากรแสตมป์ — รองรับอัตราอากรและผู้มีหน้าที่เสียอากรสำหรับตราสารโอนหุ้น

• กรมสรรพากร — ข้อหารือ 0702/972 เรื่องการให้และขายหุ้น — แสดงให้เห็นว่าภาษีของผู้โอนหรือผู้รับโอนขึ้นอยู่กับรูปแบบธุรกรรมและข้อเท็จจริง ไม่ใช่เปอร์เซ็นต์การเปลี่ยนผู้ถือหุ้นเพียงอย่างเดียว

• กรมสรรพากร — ประมวลรัษฎากร มาตรา 3 สัตตรส — รองรับหน้าที่รายงานธุรกรรมลักษณะเฉพาะและเกณฑ์จำนวนครั้ง/ยอดรวม

• กรมสรรพากร — อิเล็กทรอนิกส์แพลตฟอร์มนำส่งบัญชีพิเศษ — รองรับคุณสมบัติแพลตฟอร์มที่เข้าเกณฑ์ ข้อมูลรายรับ และการใช้กับรอบบัญชีที่เริ่มตั้งแต่ 1 มกราคม 2567